فوق تخصص غدد فوق تخصص غدد

رشته فوق تخصصی غدد درونریز(آندوكرینولوژی) شامل مطالعه و بررسی عملكرد غدد مترشحه داخلی و هورمونهایی استكه آنها تولید می كنند.

تشخیص بیماریهای غدد درونریز عمدتاً از طریق اندازه گیری غلظت هورمونها صورت می گیرد. اكثر اختلالات غدددرون ریز در صورتی كه بدرستی تشخیص داده شوند با درمانهای موثر برطرف میگردند. بیماریهای مربوط به كمبود هورمونی غدد درون ریز را با جایگزینی هورمونمربوطه می توان درمان كرد و در صورت افزایش ترشح هورمونی برخی غدد مترشحه، می توانبا خارج كردن تومورها به كمك جراحی یا با كاهش دادن سطح هورمونها به روش طبی درمانكرد.

غدد مترشحه داخلی شاملهیپوفیز، تیروئید، پاراتیروئید، لوزالمعده یا پانكراس، غدد آدرنال و غدد جنسی می باشند.دستگاه عصبی مركزی از طریق تولید هورمونهای آزاد كننده هیپوتالاموسی اثرتنظیمكننده عمده ای بر ترشح هورمونهای هیپوفیزی دارد. دستگاه ایمنی بدن نیز با غدد درونریز ارتباط تنگاتنگی دارد.

1.غده هیپوفیز كه غالباًبه عنوان غده اصلی بدن شناخته می شود. هورمونهای اصلی این غده شاملپرولاكتین(هورمون ترشح كننده شیر)، هورمون رشد، هورمون محرك تیروئید، هورمون محركغده فوق كلیوی، هورمون محرك غدد جنسی می باشند. در صورت اختلال در ترشح یك یاچند هورمون از هورمونهای فوق كاهش عملكرد غده هیپوفیز بوجود می آید كه میتواند ارثی یا اكتسابی باشد. توده ها یا آدنومهای غده هیپوفیز علت بروزاختلالات مربوط به افزایش یا كاهش هورمونهای هیپوفیز بشمار می آیند. بعنوان مثالدر اثر كمبود ترشح هورمون رشد،  كوتاهی قد و اختلالات رشد و در صورتافزایش ترشح هورمون رشد بیماری غول آسایی(ژیگانتیسم) وآگرومگالی بوجود می اید.یا در اثر برخی توده های هیپوفیز ممكن است هورمون پرولاكتین بیش از حد ترشحشود و سبب اختلالات قاعدگی، ترشح شیر در زنان و ناباروری و اختلالاتجنسی در مردان گردد.

2.غده تیروئید : در گردندر جلوی نای قرار گرفته است. هورمونهای تیروئید نقش بسیار مهمی در تمایز سلولها ووسوخت وساز بدن ایفا میكند. بیماری های شایع تیروئید كه همگان تقریباً با آنهااشنایی دارند شامل كم كاری تیروئید- پركاری تیروئید و گواترهای ساده و گره ای میباشند.

3.غدد پاراتیروئید : چهارغده كوچك هستند كه در پشت غده تیروئید قرار دارند وهورمون پاراتیروئید كه مسئولتنظیم سطح كلسیم بدن می باشد را ترشح می نمایند. در صورت پركاری پاراتیروئید پوكیاستخوان، افزایش كلسیم خون، سنگهای كلیوی ایجاد می شود كه نیاز به جراحی در اكثرموارد می باشد. در صورت كم كاری این غدد كاهش كلسیم خون بصورت تشنج و اختلالاتعصبی- ماهیچه ای ایجاد می شود كه نیاز به درمان جایگزینی با تركیبات كلسیم وجودخواهد داشت.

4.پانكراس : شامل دو قسمتدرون ریز و برون ریز است . قست درون ریز مسئول ترشح هورمون انسولین می باشد.انسولین هورمونی است كه با وجود آن قند وارد سلول می شود. در صورت كمبود ترشح اینهورمون دیابت نوع 1 ایجاد میشود كه افراد نیاز به تزریق انسولین برای كنترل افزایش قند خون دارند. و درصورت عملكرد نامناسب انسولین ناشی از مقاومت سلولها نسبت به انسولین دیابتنوع 2 ایجاد می شود. دیابت بعلت شیوع و میزان عوارض كوتاه مدت و دراز مدت آن جزءشایعترین بیماری های غدددرون ریز می باشد.

5. غدد آدرنال : دوغده كوچك بالای كلیه ها قرار دارند وهورمونهای متعددی ترشح می كنند كه سبب حفظفشار خون و تنظیم پاسخهای ایمنی و بروز صفات ثانویه جنسی و تنظیم سوخت و ساز بدنمی شوند. بیماری های مربوط به كاهش ترشح هورمونهای این غده با درمان های جایگزینتركیبات كورتیكواستروئیدی وبیماری های مربوط به وجود توده های فعال در این غده كهسبب افزایش ترشح هورمون های آن می شود با جراحی درمان می شود.

6.غدد جنسی : در زنانتخمدانها و در مردان بیضه ها می باشند كه هورمونهای زنانه و مردانه را در هر دوجنس ترشح می كنند و مسئول بروز صفات ثانویه جنسی و بلوغ و باروری می باشند.از بیماری های شایع آن كمبود هورمونهای جنسی ثانویه به كاهش عملكرد آنها و افزایشترشح هورمونهای جنسی مردانه در زنان كه با علائم اختلالات قاعدگی و بروز موهایزاید یا طاسی به فرم مردانه در زنان و آكنه های مقاوم به درمان است.

همانطور كه به اطلاع رسیدبیماری های غدد داخلی طیف وسیعی از بیماریها را شامل می شود. در یك كلینیك فوقتخصصی غدد درون ریز ، پس از اخذ شرح حال مناسب و معاینه بالینی و انجام آزمایشاتتشخیص مربوط به بیماری های فوق داده می شود و درمان لازم صورت خواهد گرفت. اكثربیماران این كلینیك نیاز به پیگیری طولانی مدت در فواصل مشخص دارند.